استفاده ابزاری از حیوانات ممنوع

مینا صفار
یکی از مشکلات تئاتر کودک ایران،استفاده تمثیلی از حیوانات با همان کارکردهای کلاسیکشان است. در اغلب متون، نمایش‌ها و فیلم‌های کودک و نوجوان،حیوانات به قولی درنده،مانند گرگ،شیر،ببر و…کاراکترهای منفی محسوب می‌شوند و حیواناتی مانند آهو،خرگوش و…و همچنین کلیه انسان‌ها! به عنوان شخصیت‌های مثبت و دلسوز ایفای نقش می‌کنند.این استفاده ابزاری از حیوانات،سالیان سال است که در کشورهای پیشرفته منسوخ شده و در این کشورها حتی داستان‌های قدیمی با ویرایشی جدید ارائه می‌شوند.به عنوان مثال در خوانش جدید داستان«شنل قرمزی»گرگ دیگر شخصیتی منفور نیست بلکه بی‌گناه است و به دلیل بدجنسی خرگوش‌ها به جرم آسیب رساندن به مادربزرگ محکوم شده‌است.این تغییر موضع در زمینه نگاه به حیوانات از یک سو می‌تواند داستان را برای کودکان که همواره به دنبال اتفاق‌های جدید هستند و همواره از تکرار خسته می‌شوند جذاب کند و از سویی دیگر موجب می‌شود به نفرت و ترس بی‌مورد کودکان از حیوانات دامن زده نشود.
اینکه کودک هرگاه در یک تئاتر یا برنامه کودک با گرگ مواجه شود یا تصویر عروسکی یا انیمیشن گرگ را ببیند انتظار داشته باشد بدجنسی کند و یا با دیدن روباه بداند قرار است شخصیت اصلی داستان فریب بخورد،هیجان دیدن تئاتر را برای کودکان از بین می‌برد و کودک باهوش این دوره،از ابتدا تا انتهای داستان را حدس می‌زند.نتیجه این دیدگاه عادی شدن داستان نمایش برای کودکان و دلزده شدن آنها از دیدن آثار تکراری است.حال بگذریم از پیشداوری‌هایی که با ارائه این قبیل آثار در ذهن کودکانمان به وجود می‌آوریم و رقت قلب آنها را نسبت به گروه بزرگی از حیوانات نابود می‌کنیم.از سویی دیگر همواره از تئاتر کودک انتظار داریم تا حدودی به کودکان آموزش دهد.کودک ما در جامعه بیشتر با انسان‌های سودجو در تماس است تا شیر و پلنگ! اما به او آموزش می‌دهیم که «عزیزم همه انسان‌ها مهربان و قابل اتکا هستند و تو باید به آنها اعتماد کنی اما از حیوانات بترس!» مگر به غیر از باغ وحش مکان دیگری برای دیدار کودک با حیوانات سراغ داریم؟! پرسشی که پیش می‌آید این است که مگر کودکان در سنین پایین می‌توانند مابه‌ازای تمثیلی حیوانات را در ذهن خودشان بیابند؟ مثلا آیا می‌شود برای تئاتر کودک زیرنویس تعبیه کرد که کودک عزیز هرجا گرگ دیدی منظور ما آدم‌های بدجنس و طمع‌کار بوده‌است و یا هرجا روباه دیدی منظور فریبکاری‌هایی‌ست که درآینده در جامعه با آن‌ها روبرو می‌شوی؟!