سریال‌‌های نیمه‌مناسبتی

شاید زمانی که در دهه اول ماه محرم سال 1380 سریال «شب دهم» به کارگردانی حسن فتحی، کارگردان باسابقه و توانمند کشورمان، روی آنتن شبکه یک سیما قرار گرفت، کسی فکر نمی‌کرد که ساخت سریال‌‌های مناسبتی کلید زده شده است و این آغاز جریانی است که حتی به سریال سازی در تلویزیون به عنوان رسانه‌ای عمومی و پرمخاطب خط مشی می‌دهد. اگرچه باید گفت که جذابیت و کشش داستانی، ریتم تند، پیوند درست ماجرایی درام با علقه‌‌های مذهبی، کارگردانی بجا، استفاده از بازیگران توانمند و بسیاری از ویژگی‌‌های دیگر «شب دهم» به عنوان سریالی به اصطلاح خیابان خلوت کن در تعیین این روند و ادامه یافتن مسیر مناسبتی سازی بی‌تاثیر نبود اما بدون شک تلویزیون نیاز مخاطبان متکثر خود را در ساخت سریال‌هایی غیر روتین می‌دید که باید بر اساس نیاز روز و موقعیت زمانی خود حرکت کند. از این رو سریال‌‌های مناسبتی که ماه عزاداری حسینی بهانه ساخت آن قرار گرفت، به ایام مناسبتی شاد و محزون دیگری همچون نوروز، ماه رمضان و بعدها شب‌‌های قدر و اربعین حسینی و… هم رسید و این سریال‌ها به یک قرار نانوشته بین بینندگان سیما و مدیران شبکه‌‌های مختلف تبدیل شدند. شاید در ابتدا تنها یک شبکه مسئولیت ساخت این جنس مجموعه‌ها را برعهده داشت اما باقی شبکه‌‌های سراسری برای باقی ماندن در میدان رقابت اقدام به تولید سریال‌هایی با ساختار متفاوت کردند. چند سالی کیفیت این سریال‌ها و میزان مخاطبانشان گویای این واقعیت بود که خط مشی «شب دهم» هنوز اثربخش است اما روند سریال سازی در ادامه دیگر ردپایی از این سریال به دنبال نداشت. سریال‌ها مدتی از افراط ماورا رنج می‌بردند و مضمون عمده شان شده بود ظهور خیال انگیز نیروهای فرازمینی در زندگی قهرمان قصه و دگرگونی حالات روحی او و در نهایت تحول هم نتیجه اصلی و پایان بسته همه قصه‌ها به تصویر کشیده می‌شد. بعد از این جریان که دو سه سالی ادامه یافت، روند ساخت سریال‌‌های شاد مناسبتی آغاز شد. مجموعه‌‌های تلویزیونی کمدی و طنز روانه آنتن شدند و حالا بورس سریال‌‌های مناسبتی بر قرار دادن یک تیپ با یک یا چند تکیه کلام، ویژگی‌‌های خاص گریم، داستانک‌‌های بسیار و نگاه جزئی نگر قرار گرفت. می‌توان گفت بروز این مشخصه‌ها هنوز هم در سریال‌‌های مناسبتی ادامه دارد. با این تفاوت که جریان اصلی و قابل تعمیمی به آثار تمامی شبکه‌هایی نیست که اقدام به پخش آثار مناسبتی می‌کنند. به نظر می‌رسد وضعیت فعلی سیما به دلیل دست و پنجه نرم کردن با مشکلات مالی به پر کردن آنتن گرایش بیشتری پیدا کرده است و حالا سریال‌هایی در مناسبت‌‌های مذهبی و ملی پخش می‌شوند که از مدت‌ها قبل و با هدفی غیر از مناسبت تلوید شده اند. اگرچه این خود یک خوشایندی ناخواسته هم دارد. این که دست کم در این آثار مناسبتی صرفا در المان‌‌های ظاهری یک مناسبت از جمله ماه رمضان با انداختن سفره‌‌های افطار و سحر، نوروز با دید و بازدید و مهمانی رفتن و یا ماه محرم با حضور شخصیت‌‌های قصه در هیات‌ها و تکایا و عزاداری و در نهایت شفای یک بیمار یا برآورده شدن یک دعا خلاصه نمی‌شود.