خطای راهبردی ارکان سیاسی نظام، و سیاست ورزان جامعه مدنی

سید محمود حسینی

یکی از خطاهای بنیادین رهبران سیاسی نظام، روشنفکران سیاست ورز و سیاست مداران روشنفکر از دوران پهلوی تا ‌کنون – که باعث خسارت های سنگین به جریان اصلاحات و توسعه کشور شده است – تأکید آن ها بر ارزش های مطلوب یا ترسیم آینده مطلوب به عنوان راهبرد بوده و هست.

این بزرگان انتخاب راه درست یا راهبرد را با انتخاب ارزش های مطلوب یکی پنداشته اند، غافل از این که  راهبرد به سؤال چگونه  می توان کاری را انجام داد پاسخ می دهد؛ اما ارزش ها به این سؤال که چگونه باید کاری را انجام داد پاسخ نمی دهند.

رهبران سیاسی جامعه هم عموماً می گویند: «ملت ایران شرف دارند. ما راه امام را می رویم. ما‌راه حق را می رویم و حق بر باطل پیروز است». در حالی که این ها راه نیست، ارزش هستند.

هم چنین ترسیم تصویر آینده مطلوب به معنای راهبرد نیست. ترسیم چشم انداز مطلوب، چگونه رفتن را نشان نمی دهد. شخصیت ها و احزاب معتبری هم در جبهه اصلاحات بر ارزش ها و تصویر مطلوب آینده یا آینده آرمانی تأکید می کنند؛ اما این دو مفهوم هیچ کدام راهبرد یا استراتژی نیستند.

این دو مفهوم به سؤال چگونه باید این ارزش ها و آرمان ها را تحقق بخشید. جواب نمی دهند. این دو مفهوم، به سؤال چگونه باید رفت یا چگونه می توان عمل کرد پاسخ نمی دهند، اگرچه هر دو مفهوم از اجزای سازنده و شکل دهنده به راهبرد هستند؛ اما راهبرد نیستند.

ترامپ – صرف نظر از بعد ضد اخلاقی و فاشیستی صحبت هایش – به سؤال چه می‌ توان کرد یا من چه انجام می دهم پاسخ می دهد. ترامپ راهبرد دارد؛ اما ارکان سیاسی نظام راهبرد ندارند. جبهه اصلاحات و اصولگرا راهبرد ندارند. دولت در روابط بین الملل راهبرد ندارد. اعتقاد به ارزش ها به علاوه ترسیم آینده مطلوب نمی توانند کاربرد راهبرد پیدا کنند.

راهبرد برنامه اقدامات استراتژیک است. هدف نیست. چشم انداز نیست. ارزش ها نیست. رویکرد نیست. حل مساله ها و ناترازی ها نیست. واکنش انفعالی به اقدامات دشمنان یا رقبا نیست. برنامه عمل استراتژیک است.

برنامه عمل استراتزیک یا راهبرد تفاوت های معناداری با برنامه به معنای مرسوم سازمان برنامه دارد. برنامه عمل استراتژیک برنامه ای است که برای دستیابی به اهداف دارای محتوای خاصی است.

اولا؛ بر کسب و حفظ مزیت رقابتی استراتژیک تمرکز دارد و تمرکز آن بر استفاده از فرصت ها و آینده نگری است.

ثانیا؛ مهم ترین عنصر آن، تأمین رضایت جامعه هدف است.

ثالثا؛ برنامه ای انعطاف پذیر است تا مدیران بتوانند با توجه به تحولات محیط خارج، در برنامه عمل تغییر ایجاد کنند.

رابعاً؛ در طراحی یا شکل دادن به آن، ذی نفعان اصلی مشارکت داشته و برای پیاده سازی و اجرای آن تعهد می سپارند.

بنابراین ضرورت دارد  مفهوم راهبرد که جوهر آن موفق شدن در محیط های آشوبناک با رقبای متعدد یا دشمنان متعدد است، بیشتر مورد کنکاش قرار بگیرد.