٣ سناریوی افزایش قیمت بنزین
دکتر م. رستگار، کارشناس انرژی، با اشاره به تجربه ترکیه میگوید: «زمانی که ترکیه قیمت انرژی را آزاد کرد، دولت همزمان روی حملو نقل عمومی سرمایهگذاری سنگین انجام داد. نتیجه این شد که شوک قیمتی کنترل شد و مصرف سوخت کاهش یافت.»
٣ سناریوی افزایش قیمت بنزین
بررسی پیامدها و دیدگاه ها
دکتر اكبر نعمت الهی
مقدمه:
افزایش قیمت بنزین همواره یکی از حساسترین تصمیمات اقتصادی در ایران بوده است. بنزین تنها یک کالای مصرفی نیست؛ بلکه بر زنجیره کامل اقتصاد اثر میگذارد و هر تصمیم درباره آن بر زندگی روزمره مردم تأثیر مستقیم دارد. در این مقاله سه سناریوی احتمالی درباره آینده قیمت بنزین در ایران بررسی میشود و دیدگاه کارشناسان نیز مطرح میگردد. همچنین تجربه چند کشور مشابه مرور خواهد شد.
سناریوی اول: افزایش قیمت بنزین همراه با اصلاحات ساختاری
در این سناریو افزایش قیمت بنزین با برنامهای جامع همراه است؛ از جمله پرداخت یارانه هدفمند، توسعه حمل و نقل عمومی، نظارت بر قیمتها و اجرای تدریجی سیاستها. کارشناسان این روش را “افزایش همراه با مدیریت” مینامند.
دکتر م. رستگار، کارشناس انرژی، با اشاره به تجربه ترکیه میگوید: «زمانی که ترکیه قیمت انرژی را آزاد کرد، دولت همزمان روی حملو نقل عمومی سرمایهگذاری سنگین انجام داد. نتیجه این شد که شوک قیمتی کنترل شد و مصرف سوخت کاهش یافت.»
مزایا:
۱) کاهش قاچاق سوخت
۲) مدیریت مصرف
۳)ایجاد درآمد پایدار برای دولت.
معایب:
۱) در صورت نبود حمایت درست، فشار اقتصادی بر دهکهای پایین وارد میشود.
سناریوی دوم: افزایش قیمت بدون انجام اصلاحات
در این حالت، قیمت بنزین ناگهان بالا میرود؛ اما هیچ برنامه حمایتی یا کنترلی همراه آن نیست. این وضعیت به نظر اقتصاددانان خطرناکترین سناریو است.
دکتر احمدی میگوید: «افزایش قیمت انرژی بدون ساختار حمایتی، همیشه منجر به تورم میشود. نمونههای ۱۳۸۹ و ۱۳۹۸ نشان داد که این نوع افزایش، شوک اقتصادی شدیدی به خانوار وارد میکند».
پیامدها:
۱) افزایش قیمت کالا و خدمات
۲) فشار شدید بر مردم
۳) ایجاد نارضایتی اجتماعی
۴) کنترل محدود مصرف
سناریوی سوم: عدم افزایش قیمت بنزین همراه با اصلاحات تدریجی
در این رویکرد، قیمت بنزین ثابت میماند؛ اما سیاستهای کنترلی تقویت میشود. مانند: مقابله با قاچاق، سهمیهبندی هوشمند، توسعه خودروهای کم مصرف و زیرساخت CNG.
مالزی یکی از نمونههای موفق این شیوه است. سالها قیمت سوخت را ثابت نگه داشت اما با مدیریت مصرف و سهمیهبندی هوشمند، توانست تعادل بین هزینه دولت و نیاز مردم ایجاد کند.
مزایا:
۱) جلوگیری از شوک تورمی
۲) مناسب برای شرایط اقتصادی سخت
۳ کاهش تدریجی مصرف
معایب:
۱) وابستگی بیشتر دولت به درآمدهای دیگر
٢) زمانبر بودن اثربخشی.
جمعبندی:
کارشناسان معتقدند افزایش قیمت بنزین زمانی مفید است که همراه با اصلاحات ساختاری و حمایت از اقشار کم درآمد باشد. بدترین حالت، افزایش بدون برنامه است که فشار اقتصادی شدیدی ایجاد میکند. در شرایط فعلی، بهترین مسیر میتواند ترکیبی از سناریوی اول و سوم باشد: اصلاحات تدریجی همراه با برنامه حمایتی.