تحلیل وضعیت اقتصادی ایران بر اساس دادههای لایحه بودجه ۱۴۰۵
بودجه ۱۴۰۵ بیش از آن که آیندهساز باشد، نگهدارنده وضع موجود است.
قسمت سوم: مصارف؛ پول کجا خرج میشود؟
عبداله لطفی
اولویتهای واقعی دولت در بودجه ۱۴۰۵
اگر منابع بودجه نشان میدهد دولت پول را از کجا میآورد، مصارف بودجه روشن میکند که نگرانیهای اصلی دولت چیست.
بودجه ۱۴۰۵ از این زاویه، تصویری شفاف ارائه میدهد: سهم امروز بسیار پر رنگتر از سهم فرداست.
هزینههای جاری؛ بزرگترین بخش کیک بودجه
بیش از دو سوم مصارف بودجه عمومی صرف هزینههای جاری میشود؛ حقوق، مزایا، یارانهها و هزینههای اداره دولت.
افزایش حدود ۲۰ درصدی حقوق کارمندان، در نگاه اول میتواند نشانه حمایت از معیشت تلقی شود؛ اما در شرایطی که تورم سال جاری به مراتب بالاتر بوده و تورم سال آینده نیز خوشبینانه برآورد میشود، این افزایش عملاً به معنای کاهش قدرت خرید واقعی است.
به بیان ساده، بودجه تلاش میکند سرعت سقوط معیشت را کم کند، نه اینکه آن را متوقف یا جبران کند.
یارانهها و جبران زیانها؛ هزینه حفظ تعادل شکننده
بخش قابل توجهی از بودجه به یارانهها، صندوقهای بازنشستگی و جبران زیان نهادهای مختلف اختصاص یافته است. این هزینهها از بروز بحرانهای فوری جلوگیری میکنند، اما نشانهای از حلنشدن ریشهای مشکلات هستند.
وقتی هر سال سهم بیشتری از منابع صرف جبران کسریها میشود، یعنی آینده به نفع گذشته گرو گذاشته شده است.
بودجه عمرانی؛ توسعه کمجان
سهم بودجه عمرانی، اگر چه اسماً افزایش یافته؛ اما در مقایسه با نیازهای کشور و تورم موجود، همچنان محدود است. پراکندگی پروژهها و تمرکز بر تکمیل طرحهای نیمه تمام، باعث شده اثر این هزینهها در زندگی مردم چندان محسوس نباشد.
برای جامعهای که به اشتغال، زیرساخت و رشد پایدار نیاز دارد، این سطح از سرمایهگذاری عمرانی کافی و راهگشا نیست.
امنیت و ثبات؛ اولویتی قابل فهم
افزایش اعتبارات حوزه دفاعی و امنیتی، پیام روشنی دارد: حفظ ثبات در اولویت است. این انتخاب در شرایط پرتنش قابل درک است؛ اما این افزایش لازم سهم، با افزایش سهم حوزههایی که مستقیماً با رفاه، اشتغال و توسعه انسانی مرتبطاند، توازن ایجاد میکند.
بودجه ۱۴۰۵ بیش از آن که آیندهساز باشد، نگهدارنده وضع موجود است. تمرکز بر هزینههای جاری، جبران زیانها و حفظ ثبات کوتاه مدت، فضای مانور برای سرمایهگذاری و توسعه را محدود کرده است. این انتخاب، شاید در کوتاه مدت اجتناب ناپذیر باشد؛ اما در بلندمدت پرسشهای جدی درباره توان رشد اقتصاد و تابآوری جامعه ایجاد میکند.