تغییر رئیس بانک مرکزی؛ درس‌هایی تطبیقی از ترکیه، آرژانتین و کره جنوبی

اكبر نعمت الهی

تغییر رئیس بانک مرکزی همواره یکی از حساس‌ترین تصمیمات اقتصادی دولت‌ها محسوب می‌شود. این جایگاه نقشی کلیدی در مهار تورم، مدیریت نقدینگی، ثبات بازار ارز و شکل‌دهی به انتظارات اقتصادی جامعه دارد. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که موفقیت یا شکست این تغییر، بیش از آن که به نام افراد وابسته باشد، به میزان استقلال بانک مرکزی، چارچوب نهادی و هماهنگی سیاست‌های پولی و مالی بستگی دارد.

ترکیه؛ هزینه‌های مداخله سیاسی در سیاست پولی
ترکیه در سال‌های اخیر نمونه‌ای بارز از تضعیف استقلال بانک مرکزی بوده است. تغییرات مکرر رؤسای بانک مرکزی با هدف اعمال سیاست‌های دستوری – به ‌ویژه کاهش غیر متعارف نرخ بهره – موجب افزایش شدید تورم و سقوط ارزش لیر شد.

هر چند در دوره‌های بعد با بازگشت نسبی به سیاست‌های متعارف و افزایش نرخ بهره، ثبات نسبی به بازارها بازگشت؛ اما تجربه ترکیه نشان داد که مداخله سیاسی کوتاه‌ مدت می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای اقتصاد به همراه داشته باشد.

آرژانتین؛ چرخه تورم مزمن و اصلاحات دشوار
آرژانتین سال‌هاست با تورم مزمن و بی‌ ثباتی ارزی دست ‌و پنجه نرم می‌کند. تغییرات متعدد در مدیریت بانک مرکزی و استفاده از این نهاد برای تأمین مالی دولت، به کاهش اعتماد عمومی انجامیده است.

در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای هماهنگی سیاست ارزی با واقعیت‌های تورمی و افزایش شفافیت صورت گرفته که هر چند نتایج محدودی داشته؛ اما نشان می‌دهد بدون انضباط مالی دولت، بانک مرکزی به‌ تنهایی قادر به مهار تورم نخواهد بود.

کره جنوبی؛ الگوی استقلال نهادی و ثبات بلند مدت
در مقابل، کره جنوبی نمونه‌ای موفق از استقلال نسبی بانک مرکزی و ثبات پولی است. بانک مرکزی این کشور با هدف‌گذاری شفاف تورمی، ارتباط مستمر با بازارها و پرهیز از تصمیمات سیاسی کوتاه‌ مدت، توانسته تورم را در محدوده قابل قبول نگه دارد و نقش مؤثری در رشد پایدار اقتصادی ایفا کند. تجربه کره جنوبی نشان می‌دهد که اصلاحات نهادی و پایبندی به قواعد پولی، کلید موفقیت بلندمدت است.

جمع ‌بندی
مقایسه تجربه ترکیه، آرژانتین و کره جنوبی نشان می‌دهد تغییر رئیس بانک مرکزی تنها زمانی می‌تواند به بهبود وضعیت اقتصادی منجر شود که با اصلاح ساختارها، افزایش استقلال نهادی و انضباط مالی دولت همراه باشد. در غیر این صورت، جا به‌ جایی افراد نه‌ تنها مشکلی را حل نخواهد کرد، بلکه می‌تواند بی ‌ثباتی بیشتری به اقتصاد تحمیل کند.