آیا رشد قیمت دلار در سال اخیر عجیب است؟

علی غفوری

در سال های اخیر همواره از مردم کوچه و خیابان گرفته تا فعالان عرصه تجارت و صنعت در گفت و شنودهای با یک دیگر، یک پرسش مشخص را مطرح می کنند. پرسشی کلیشه ای؛ اما مهم.«به نظر شما دلار تا کی بالا می رود؟». اگر چه پاسخ این پرسش به نظر دشوار است؛ اما اگر به اطلاعات ارائه شده توسط اقتصاد دانان داخلی و خارجی در همایش های داخلی و بین المللی توجه کنیم، سال هاست که پاسخ این پرسش داده شده است.

علت افت و خیز قیمت ارز

در حقیقت تا زمانی که رشد نقدینگی کشوری بالای ۲۵ درصد و رشد تورم آن بالای ۳۵ درصد باشد، نرخ دلار نیز در همین محدوده های قیمت حاضر خواهد بود. به عبارت دیگر، اگر این دو شاخص کاهش یا افزایش یابد، تورم کشور نیز بالا یا پایین می رود.
البته در برخی موارد دولت ها تصمیم به ثبات قیمت دلار گرفته اند؛ اما پس از ۳ یا ۴ سال با یک اتفاق کوچک، دلار یا سایر ارزها، عقب ماندگی قیمت خود را جبران کرده اند. به طور مثال در زمان شاه بین سال های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۶ قیمت دلار ثابت ماند، در حال یکه کشور با رشد نقدینگی و تورم رو به رو بود. نتیجه این که با پیروزی انقلاب ناگهان قیمت ارز ۶ برابر شد و کل عقب ماندگی یک دهه را جبران کرد.
یا سال های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۹ قیمت ارز ثابت ماند؛ اما با آغاز تحری مها توسط اوباما قیمت ارز از 900 تومان به 3200 تومان در 2 سال رسید. این اتفاق در سال های ریاست دکتر روحانی نیز رخ داد و تنها از سال 1400 به بعد بود که روند رشد قیمت همواره رو به بالا بود و اساساً دولت ارزی برای تثبیت بازار نداشت.
از آن سو، دریافت های اصلی دولت به “دلار ناشی از فروش نفت” است و هزینه های آن عمدتاً ریالی است. طبیعتاً با دلار 77 هزار تومان، دولت راحت تر قادر به تسویه بدهی است تا دلار 60 هزار تومانی. البته که دولت ها مایل به افزایش قیمت ارزهای خارجی نیستند؛ اما عدم تعادل ترازهای دریافت و پرداخت، مسئولان را به این سمت سوق می دهد.

قیمت دلار در ماه های گذشته چه مسیری را رفته و چه مسیری را طی خواهد کرد؟

قیمت دلار آمریکا به عنوان شاخص ترین ارز جهانی در اواخر سال ۱۳۹۶ پس از روی کار آمدن ترامپ و تهدید به “ختم برجام” از 5200 تومان در اسفند 1396 به 17 هزار تومان در پاییز سال ۱۳۹۷ رسید و اگر چه با تلاش های دولت در “قفل کردن تجارت کشور” این روند رشد برای 20 ماه ثابت ماند؛ اما از سال ۱۳۹۹ مجدداً رشد قیمت دلار آغاز شده و تا 24 هزار و ۲۹ هزار تومان در خرداد 1400 (هنگام انتخاب مرحوم رئیسی) ادامه یافت.
روی کار آمدن دولت جدید تا مدتی بازارها را در بیم و امید نگاه داشت؛ اما دلار ابتدا به محدوده 30 هزار تومان در مرداد 1401 رسید و سپس به شکل تدریجی اما مداوم تا اسفند 1402 به 58 هزار تومان افزایش یافت. بازار ارز فروردین را طوفانی آغاز کرد و در نهایت تعجب به مرز 70 هزار تومان رسید؛ اما سپس 6 ماه در همین محدوده ثابت ماند تا آن که از آبان ماه کم کم مرز 73 هزار تومان را رد کرد و به محدوده 77 هزار تومان رسید.

افزایش قیمت دلار تابع قوانین علم اقتصاد است

پاسخ منفی است. قیمت دلار از ابتدای سال تا کنون بین 10 تا 12 درصد افزایش یافته است که چنان که گفته شد با تورم و رشد نقدینگی ایران همبستگی نسبی دارد. البته این رقم نسبت به سال گذشته رشد بالاتری را نشان می دهد. دی ماه سال قبل قیمت هر دلار آمریکا 54 هزار تومان بود که با توجه به قیمت 77 هزار تومان فعلی حدود 42 درصد رشد نشان می دهد.

نتیجه گیری

تجربه نگارنده نشان می دهد که رشد قیمت دلار اگر چه اجتناب ناپذیر است؛ اما در جزئیات ماهانه نیز قابل پیش بینی نیست. به طور مثال اگر دولت نتواند تورم و نقدینگی را کنترل کند، نرخ دلار باز هم بالا می رود. چنان که دکتر همتی هم روز یک شنبه گفت: «نمی توان در کنار تورم 40 درصدی انتظار ثبات قیمت دلار را داشت».
همچنین نوسان گیری دلار کاری خطرناک و پر ریسک است؛ چرا که ممکن است در یک دوره ای رشد قیمت دلار از سود بانک ها بیشتر باشد و یک زمانی دیگر بازار یک سال ثابت بماند.
ورود در این بازار نیازمند شناخت سیگنال های اقتصادکلان و تعقیب دقیق اخبار سیاسی است و همچنین اگر بیم از ضرر دارید هرگز وارد این بازار نشوید.
در حال حاضر به نظر می رسد سود 23 تا 27 درصدی بانک ها گزینه کم خطری باشد. چون قطعی و بدون ریسک است.