توسعه صدور خدمات فنی مهندسی و اهمیت آن در کارآفرینی و اقتصاد غیرنفتی

موج جدید توسعه خواهی در همه کشورهای دنیا و الزام الحاق اقتصادهای در حال توسعه به دهکده بزرگ جهانی و سیاست های واحد اقتصادی – که نیازمند توسعه زیرساخت های لازم برای تحقق این هدف است – جایگاه ویژه ای را برای خدمات فنی / مهندسی در روابط تجاری کشورها رقم زده است .
در فرآیند جهانی شــدن، نیازهای کشــورهای مختلف روز به روز به یکدیگر نزدیک و نزدیک تر می شوند و این به معنای آن است که در مجموع مناسبات اقتصادی دنیای امروز، تجارت جهانی و صادرات، از اهمیتی بیش از پیش برخوردار است. هرچند در کشور ما همواره بر مسأله “تولید” و “صادرات” تأکید می شــود؛ اما عموماً آن را منحصر در “کالا” می دانند و کمتر توجهی به اهمیت تولید در بخش خدمات دارند. حال آن که دو سوم فعالیت های اقتصادی در جهان را بخش خدمات تشکیل داده است. یکی از راه های کسب درآمد ارزی کشورهای توسعه یافته جهان، صادرات خدمات فنی / مهندسی است که نسبت به صدور مواد خام سهل تر است و برای صادر کننده خدمات مزایای مختلفی، از جمله انتقال فناوری ایجاد اشتغال بهره وری و توسعه روابط تجاری سیاسی را به ارمغان می آورد. از سوی دیگر، به نظر می رسد یکی از عوامل مهم در تعامل سازنده با اقتصاد بین الملل، به توانایی ایران در صدور خدمات به ویژه خدمات فنی / مهندسی به بازارهای جهانی و منطقه بستگی دارد. به عبارت دیگر، صادرات خدمات فنی / مهندسی موجب می شود که نه تنها صادرات افزایش یابد، بلکه از طریق رشد بهره وری در بخش خدمات فنی / مهندسی و تأثیر آن بر بهره وری سایر بخش ها، موجبات ارتقای رشد اقتصادی را فراهم آورد.
موتور رشد و توسعه اقتصادی کشور یعنی صادرات، متأثر از مجموعه عواملی است که هر یک از این عوامل می تواند به طور بالقوه نقشی بازدارنده یا تسهیل کننده در صادرات کشور داشته باشد. تأمین نیازها در داخل مرزهای کشور، دغدغه اصلی مدیریت کلان دولت است. سیاست مدیریتی کـه سال هاست بر اقتصاد کشور سایه افکنده، حمایت از تولید بوده که البته می بایست مدت ها پیشتر مورد حمایت جدی قرار می گرفت.
امروزه ارزش صادرات خدمات در جهان خدمات فنی / مهندسی – که یکی از پایه های اصلی توسعه اقتصادی کشورها ست – طی 22 سال گذشته 6.6 برابر شده است. برخی از تحلیلگران معتقدند تا سال 2030، خدمات 50 درصد تجارت دنیا را تشکیل خواهند داد.
در عصر کنونی، برای آن که کشورها بتوانند در زمینه اقتصاد غیر نفتی به حیات خود ادامه دهند، باید به کارآفرینی به منزله راهبردی ضروری، به طور ویژه توجه کنند و برای تقویت و توسعه آن، عوامل و مؤلفه های مختلف تأثیر گذار بر آن را شناسایی و واکاوی دقیق کنند. در این میان، با توجه به افزایش روز افزون نقش خدمات فنی / مهندسی، جهانیان به خوبی دریافته اند سرمایه گذاری و تأکید بر سرمایه های مالی و فیزیکی به تنهایی مفید نیست، بلکه بر مبنای رویکردی جدید در توسعه کارآفرینی به صدور خدمات فنی / مهندسی به مثابه یکی از صادرات غیر نفتی، برای رسیدن به این مهم تمرکز کنند.
حجم کل صادرات خدمات فنی / مهندسی جهان برابر با 2.2 تریلیون دلار بود. سهم ایران از این مبلغ کلان، صرفاً حدود 2 میلیارد و 32 میلیون دلار می باشد. همچنین نسبت صادرات خدمات فنی / مهندسی ایران به کل صادرات خدمات فنی / مهندسی جهان صرفاً معادل 0.09 درصد است که متأسفانه آمار چندان خوبی نیست. این در حالی ست که کشورهای آسیای شرقی در اکثر جداول صادرات خدمات فنی / مهندسی در فهرست ۱۰ کشور نخست قرار دارند.
خدمات فنی / مهندسی ایجاد درهم تنیدگی با کشورهای میزبان و قرار دادن ایران در زنجیره تولید ارزش جهانی است که این امر باعث وابستگی کشورهای که خدمات فنی / مهندسی به آن ها صادر می شود به ایران می گردد، ضمن آن که صنعت احداث در
ایران از ظرفیت های بسیار بالا وتوانمندی فنی و تخصصی بالفعل با داشتن 50 هزار شرکت پیمانکاری رتبه بندی شده در سازمان برنامه و بودجه، دارا بودن نیروی انسانی متخصص مهندسی, ۳۵۰۰ شرکت مشاور , 5400 شرکت خدمات فنی / مهندسی تأیید صلاحیت شده و دارای رتبه بندی, داشتن سالیانه بیش از ۲۵۰ هزار فارغ التحصیل رشته های مهندسی در کشور ظرفیتی معادل ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیارد دلارمی باشد که می‌تواند بازار 70 میلیارد دلاری کشورهای آسیای میانه را در دست گیرد و با رقبای اصلی شامل ترکیه، چین، روسیه وحتی اروپایی رقابت کنند که این خود نشان دهنده ظرفیت بالای صدور خدمات / فنی مهندسی است. حمایت دولت از صادرات غیر نفتی بایست به یک الزام ملی تبدیل شود تا بتواند امور کشور در روزهای سخت جنگ اقتصادی را کنترل کند. صادرات همواره به صورت صادرات کالا نبوده و می تواند جنبه خدمات نیز داشته باشد.

Firooz, [28/05/1404 02:52 ب.ظ]
عمده کشورهای حاشیه خلیج فارس با حمایت غرب سال ها سیاست صادرات خدمات را در پیش گرفته که موفقیت های اقتصادی چشم گیری برای آن ها به همراه داشته است. کشور ما نیز در غیاب تولیدات پر رونق می تواند بر صادرات خدمات متمرکز شود که موجبات توسعه اقتصادی را فراهم کند.
در وضعیت کنونی کشور که پول ملی به شدت تضعیف شده، هزینه تمام شده کالا و یا خدمات ایرانی در سطح جهان کاهش داشته و همین مسأله نوعی مزیت قیمتی برای صادرات محسوب می شود؛ اما به دلایل مختلف صادرات خدمات از ایران چندان توسعه نداشته و تنها به انجام برخی امورات در کشورهای همسایه مرتبط است.
طی سالیان اخیر سرعت ساخت و ساز در کشورهای خاور میانه – بالاخص درکشورهای امارات,عراق واقلیم کردستان عراق – یک فرصت و بازار جدیدی برای صدور خدمات فنی / مهندسی ایران محسوب می شد؛ اما تشدید تحریم ها، فقدان نگاه استراتژیک و برنامه راهبردی، مشکلات بانکی، مشکلات بیمه ای، فقدان سیستم های تأمین مالی و فقدان شــرکت های صادرکننده خدمات در زنجیره شــرکت های صادراتی این فرصت بزرگ را از شرکت های ایرانی حوزه صنعت احداث گرفت. در همین راستا، عدم عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی و برخــی پیمان های بین المللــی در حوزه صادرات خدمات، وجود رقیبان سرســخت با پشــتوانه های مالی دولتی در بازار کشــورهای همسایه و تحریم ها و محدودیت های ناشــی از آن نیز به عنوان بخشی از تهدیدهای بخش صادرات خدمات مانع خلق فرصت های جدید در بازارهای جهانی شد. ضمن آن که شرایط ژئوپلیتیکی حاکم بر منطقه خاور میانه و مناسبات سیاسی که بین کشورهای آن وجود دارد، این محدودیت ها در حوزه صدور خدمات فنی / مهندسی ایران را تحت الشعاع قرار داد. شرط توسعه وصدور خدمات فنی / مهندسی تدوین وحاکمیت یک برنامه یکپارچه واستراتژی ملی است تا هر نهادی جایگاه خود را درآن به درستی بداند و به وظایف خود به روشنی پایبند باشد.
برای توسعه این صادرات، ضروری ست مثلث کارآمدی میان اتاق بازرگانی تهران، انجمن انبوه سازان استان تهران و وزارت امورخارجه شکل گیرد تا با تقویت دیپلماسی اقتصادی، و هم چنین تشکیل کنسرسیوم شرکت‌های صادراتی، بتوان در بازارهای جهانی حرفی برای گفتن داشت.
امید آن می رود بانک توسعه صادرات ایران و صندوق ضمانت صادرات بتوانند از طریق کمک به صدور به موقع ضمانت نامه های لازم برای حضور در بازارهای خارجی یا مناقصات برای اعضای اتحادیه صادرکنندگان خدمات فنی / مهندسی و اعضای اتاق بازرگانی گام مهمی در توسعه وافزایش سهم ایران در صادرات خدمات فنی / مهندسی بردارند.
حضور فعال ایران در بلوک های تجاری منطقه، می تواند به افزایش بیشتر صادرات خدمات بینجامد. آگاهی از عملکرد صادراتی و مزیت نسبی شرکای تجاری پیش از تدوین موافقت نامه های تجاری در حوزه صادرات، می تواند به اتخاذ سیاست های تجاری بهتر کمک کند. از سوی دیگر، یافتن بازارهای پایدار برای ارتقای آینده صادرات فنی / مهندسی از مواردی است که باید در ترکیب بازارهای مقصد صادرات شرکت های ایرانی مورد توجه قرار گیرد. در نظر گرفتن ساختارهای اقتصادی / تجاری و سیاسی کنونی بازارهای هدف در بین کشورهای منطقه در مقایسه با سایر بازارها در کشورهای دیگر، به رقابت پذیر شدن شرکت های صادرکننده ایرانی کمک زیادی خواهد کرد. در این راستا، ارتقای آگاهی و ایجاد روابط تجاری سازنده با کشورهای دارای بازارهای پایدار و با ثبات با تعامل دو سویه نهادهای دولتی و اجرایی با انجمن ها و شرکت های صادرکننده خدمات فنی / مهندسی میسر است. این رویکرد مدیریتی می تواند صادرات دیگر بخش های خدمات مانند حمل و نقل، گردشگری، بهداشت و درمان، آموزش و … را نیز تقویت کند.